Oświetlić żywe muzeum: jak studio Additive tchnęło życie w wystawę „Our Wondrous Planet”
O firmie Additive
Studio Additive założył w 2013 roku duet projektantów specjalizujących się w oświetleniu teatralnym: Bosco Shaw i jego wspólnik Paul Lim. Obaj wywodzą się ze świata tańca współczesnego, dramatu, sztuki cyrkowej i widowisk na żywo.
Obecnie firma realizuje projekty z zakresu oświetlenia teatralnego, eventowego i muzealnego, a także tworzy instalacje w przestrzeni publicznej. Trzon Additive stanowi niewielki zespół, wspierany przez elastyczną sieć współpracowników – projektantów i techników – której wielkość zależy od skali konkretnego zadania. Shaw i Lim wspólnie pracują nad koncepcją i projektem, natomiast przy realizacji dzielą się zadaniami: Shaw koncentruje się na aspekcie artystycznym i dokumentacji, a Lim nadzoruje techniczną stronę wdrożenia oraz budżet.
Projekt „Our Wondrous Planet”
Połączenie kreatywnego wizjonerstwa z techniczną precyzją stało się fundamentem wystawy „Our Wondrous Planet” („Nasza cudowna planeta”) – stałej ekspozycji w Melbourne Museum.
Galeria o powierzchni 1800 m² oferuje immersyjną podróż po bogactwie globalnej bioróżnorodności, w podziale na cztery biomy: rafę koralową, strefę gleby, las deszczowy oraz lodowiec.
Zwiedzający poruszają się wśród wielkoformatowych projekcji, odkrywając interaktywne multimedia oraz instalacje dotykowe i podziwiając ponad 800 okazów zwierząt. Rezygnując z klasycznych rzędów gablot, muzeum chciało stworzyć przestrzeń pełną oddechu – nastrojową i angażującą emocjonalnie.
Studio Additive zaangażowano do projektu przede wszystkim ze względu na unikalną, teatralną wrażliwość. Zespół Shawa wziął na siebie pełną odpowiedzialność za projekt oświetlenia: od rozwoju koncepcji i szczegółowej dokumentacji, aż po nadzór nad montażem. Głównym wyzwaniem było wykreowanie oświetlenia o dynamicznym i ekspresyjnym charakterze, które jednocześnie sprosta surowym wymogom konserwatorskim. Natężenie światła wymagało ścisłej kontroli, oprawy musiały być łatwe w serwisowaniu w dłuższej perspektywie, a każda decyzja projektowa musiała uwzględniać 10–15-letni cykl życia ekspozycji.
Koordynacja na wczesnym etapie to oszczędność czasu i pieniędzy
Kluczem do sukcesu była koordynacja działań na wczesnym etapie. Zespół projektowania przestrzennego muzeum pracuje głównie w programie Rhino, dlatego większą część projektu wystawy przekazał w formie szczegółowych modeli 3D, a nie tradycyjnych zestawów rysunków. Studio Additive sprawnie przeniosło modele z Rhino do Vectorworks, zachowując nienaruszoną geometrię i tekstury. Stały dostęp do dokumentacji wewnętrznej, wytycznych konserwatorskich oraz ewoluujących modeli pozwolił zespołowi Shawa na bieżące zgłaszanie uwag i optymalizację rozwiązań.
Jednym z początkowych wyzwań były odbicia światła w szkle wielkogabarytowych witryn. W przypadku naturalnej wielkości modelu słonia o imieniu Bong Su, muzeum dostarczyło pełny skan 3D eksponatu. Shaw użył Vectorworks w połączeniu z Twinmotion, aby stworzyć szczegółowe rendery i storyboardy obrazujące, jak refleksy świetlne będą zachowywać się wewnątrz gabloty.
Wizualizacje te natychmiast uwidoczniły problem. „Nasze rendery skłoniły zespół muzeum do zmiany parametrów szkła na wariant o niskim współczynniku odbicia” – wspomina Shaw. Bez tych wczesnych analiz projektowych wystawa mogłaby borykać się z nieestetycznymi błędami oświetleniowymi, które zniweczyłyby artystyczną wizję przestrzeni.
Pracując nad strefą lodu, studio Additive zmierzyło się z innym wyzwaniem. Muzeum zależało na płynnym, immersyjnym gradiencie kolorystycznym w całej przestrzeni, jednak uzyskanie go za pomocą farb byłoby kosztowne i kłopotliwe w utrzymaniu. Zespół Shawa zaproponował alternatywę: wykreowanie tego efektu wyłącznie za pomocą światła przy użyciu tarcz gobo. Rozwiązanie to zapewniło oczekiwany efekt wizualny, gwarantując jednocześnie elastyczność i łatwość serwisowania, zgodnie z długoterminowymi założeniami eksploatacyjnymi.
240 metrów rozświetlonej sieci
Jednym z najbardziej złożonych elementów ekspozycji była podwieszona sieć grzybni w strefie gleby. Instalacja – inspirowana systemami korzeniowymi grzybów i podziemnymi sieciami komunikacyjnymi – ewoluowała od wstępnych szkiców do w pełni abstrakcyjnej formy oświetleniowej wykonanej z cyfrowych taśm LED.
Zespół Additive pracował na koncepcjach 2D, modelach 3D i renderach, aby precyzyjnie rozplanować trasy kablowe, punkty zawieszenia oraz dostęp serwisowy, a także zbadać wzajemne oddziaływanie światła i cienia w przestrzeni. „Musieliśmy w pełni wymodelować tę strukturę w 3D, aby dokładnie zrozumieć przebieg wszystkich instalacji kablowych” – wyjaśnia Shaw.
Ostatecznie instalacja wykorzystuje około 240 metrów taśmy LED COB i wypełnia sufit powoli zmieniającymi się, płynnymi wzorami świetlnymi.
Stałe ekspozycje – wyzwanie wyższego rzędu
Projektowanie instalacji stałych wymaga zupełnie innego podejścia niż praca przy teatrze czy eventach, które z natury są tymczasowe i realizowane pod presją krótkich terminów. Nie ma tu miejsca na półśrodki ani doraźne rozwiązania. Wybór opraw, systemy sterowania, kwestie dostępu serwisowego, wentylacja oraz konserwacja – każdy z tych elementów musi zostać precyzyjnie zdefiniowany już na samym początku.
Dla Shawa oznaczało to pełne oparcie workflow na systemie Vectorworks, który stał się wspólnym mianownikiem dla projektantów Additive i szerokiego grona wykonawców. „Stała wystawa wymusza najwyższą rzetelność. Wszystko musi zostać uwzględnione i zaplanowane w najdrobniejszych szczegółach” – podkreśla Shaw.
Vectorworks Spotlight jako centrum projektowe
Shaw wykorzystywał Vectorworks Spotlight na każdym etapie – od wstępnych planów, przez fazę wykonawczą, aż po oddanie instalacji do użytku. Stworzył szczegółowe rysunki 2D i 3D, zestawienia oraz raporty, które pozwalały kontrolować setki opraw rozmieszczonych w strefach czterech biomów. Łącznie wystawa objęła około 530 opraw galeryjnych, 380 opraw w witrynach, blisko 240 metrów cyfrowych taśm LED oraz szeroką gamę zintegrowanych elementów podświetlanych. Choć bazowano na zaledwie 11 podstawowych typach opraw, liczba ta wzrosła do około 70 wariantów po uwzględnieniu różnych metod montażu, parametrów optyki, akcesoriów oraz konkretnych zastosowań.
Dokumentacja ewoluująca wraz z projektem
W miarę rozwoju projektu struktura plików Vectorworks naturalnie ewoluowała. Początkowo galerię podzielono na szereg oddzielnych plików, aby umożliwić równoległą pracę nad różnymi biomami. Dzięki współdzielonym plikom referencyjnym zawierającym symbole, style okien widoku i zasoby, wszelkie zmiany były automatycznie synchronizowane na wszystkich rysunkach. Na etapie składania ekspozycji, w celu usprawnienia koordynacji, całość skonsolidowano w jednym głównym pliku projektowym.
Wraz ze zbliżającym się terminem montażu dokumentacja stawała się coraz bardziej szczegółowa. Do urządzeń oświetleniowych dołączono niestandardowe rekordy danych, co pozwoliło śledzić akcesoria, np. linki zabezpieczające, oraz wymogi montażowe bez wprowadzania chaosu na rysunkach. W wielu przypadkach tradycyjne legendy zastąpiono etykietami danych. Dzięki temu informacje takie jak typ oprawy, punkt wycelowania urządzenia, typ zastosowania czy wysokość zawieszenia były łatwo dostępne dla instalatorów. Kluczową rolę odegrały oznaczania celu urządzenia, które służyły nie tylko do oddania intencji projektowej, ale były też niezbędne podczas ustawiania i weryfikacji świateł na miejscu.
Produkcja na zamówienie – więcej detali do uwzględnienia
Studio Additive musiało zintegrować oświetlenie z elementami stolarki meblowej oraz zabudowy wykonywanej na zamówienie, które planowano rozmieścić w całej galerii. Wiązało się to z wieloma rundami konsultacji z użyciem rysunków oraz ścisłą współpracą z wykonawcami, aby wspólnie rozwiązać kwestie dostępu, wentylacji i późniejszej konserwacji. Vectorworks stał się tu wspólnym językiem projektantów, techników i kontrahentów – pozwalał nie tylko precyzyjnie określić lokalizację opraw, ale także zaplanować sposób ich utrzymania w perspektywie wielu lat.
Wizualizacja, która przekonuje do pomysłu
W procesie wizualizacji Shaw postawił na duet Vectorworks i Twinmotion, co pozwoliło na błyskawiczne przygotowywanie renderów i spacerów wirtualnych dla klienta. Jednocześnie korzystał z wbudowanego w Vectorworks silnika Renderworks, gdy potrzebował precyzyjnie przeanalizować parametry światła. Taka synergia narzędzi umożliwiła zespołowi sprawne działanie, gwarantując jednocześnie rzetelność i poprawność techniczną końcowego efektu.
Oszczędność czasu to realny zysk
Shaw uważa, że sukces projektu można przypisać w dużej mierze oszczędności czasu wynikającej z pracy w środowisku Vectorworks. Szacuje on, że w porównaniu z wcześniejszym systemem pracy opartym na programie AutoCAD, oprogramowanie to pozwoliło zaoszczędzić od 15 do 20 godzin tygodniowo na każdego z dwóch lub trzech członków zespołu – i to na samym etapie projektowania. Automatyzacja danych, spójne style okien widoku oraz doskonała organizacja plików projektowych zaprocentowały również podczas montażu. Dzięki temu ekipy techniczne mogły błyskawicznie adaptować projekt do zmieniających się warunków na miejscu realizacji.
W momencie otwarcia wystawy „Our Wondrous Planet” Vectorworks był już dla Additive czymś więcej niż tylko narzędziem projektowym. Ponieważ po zakończeniu projektu wielu kluczowych pracowników muzeum podjęło nowe wyzwania zawodowe, szczegółowa dokumentacja powykonawcza przygotowana przez studio stała się kluczowym zasobem. Pozwala ona zachować ciągłość wiedzy o systemie i stanowi niezbędne wsparcie dla długofalowego utrzymania ekspozycji.
Nowa era dla Additive
W ocenie Shawa projekt ten jest nie tylko kamieniem milowym, ale i wyraźnym punktem zwrotnym dla jego firmy. Realizacja ta pchnęła Additive mocniej w stronę instalacji stałych i muzealnictwa, potwierdzając jednocześnie ogromną wartość przenoszenia teatralnej wrażliwości w zupełnie nowe konteksty.
„Nie bój się korzystać ze swojego doświadczenia” – mówi Bosco Shaw. Jeśli coś sprawdza się w teatrze, sprawdzi się również gdzie indziej. Musisz tylko chcieć to przeforsować, rzetelnie udokumentować i konsekwentnie doprowadzić projekt do końca”.
